คำราชาศัพท์ที่ใช้บ่อย หลักการใช้ และการใช้ถ้อยคำแสดงความอาลัย

ราชาศัพท์,รวมคำราชาศัพท์,คำราชาศัพท์,คำราชาศัพท์ที่ใช้บ่อย,การใช้คำราชาศัพท์,การใช้ ทรง,หลักการใช้ราชาศัพท์,การใช้คำแสดงความอาลัย,การใช้คำถวายความอาลัย

ภาษาไทยมีลักษณะพิเศษอย่างหนึ่ง คือมีภาษาที่บอกถึงระดับผู้พูดและผู้ฟัง
อย่างคำราชาศัพท์ที่เป็นคำสุภาพและเหมาะสมกับบุคคลฐานะต่างๆ
แม้เราจะมีโอากาสใช้คำราชาศัพท์กันไม่บ่อยนัก
แต่เนื่องด้วยเหตุการณ์ช่วงนี้เราจึงได้ยินคำราชาศัพท์กันมากกว่าเดิม

Motion Graphic Plus จึงได้รวบรวมหลักการใช้คำราชาศัพท์แบบเข้าใจง่าย
พร้อมคำราชาศัพท์ที่ใช้กันบ่อยๆ มาให้ทุกท่านได้ดูและใช้อย่างถูกต้องกันค่ะ

การใช้ “ทรง”

  • ทรง+คำสามัญที่เป็นนาม (บางคำ) = กริยาราชาศัพท์
    เช่น ทรงกีฬา (เล่นกีฬา), ทรงดนตรี (เล่นดนตรี)
  • ทรง+คำสามัญที่เป็นคำกริยา (บางคำ) = กริยาราชาศัพท์
    เช่น ทรงอธิบาย, ทรงริเริ่ม, ทรงประพันธ์
  • ทรง+คำราชาศัพท์ที่เป็นนาม (บางคำ) = กริยาราชาศัพท์
    เช่น ทรงพระราชนิพนธ์ (แต่งหนังสือ/แต่งเพลง), ทรงพระอักษร (อ่าน/เขียน/เรียน)
  • จะไม่ใช้คำว่า “ทรง” กับคำกริยาราชาศัพท์ เช่น เสด็จ ไม่ใช่ ทรงเสด็จ ประชวร ไม่ใช่ ทรงประชวร

การใช้ “พระบรม/พระบรมราช/พระราช/พระ” กับพระมหากษัตริย์

  • “พระบรม, พระบรมราช” ใช้นำหน้าคำนามที่เป็นสิ่งของสำคัญๆ น่ายกย่อง ซึ่งเกี่ยวกับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเท่านั้น
    เช่น พระบรมราโชวาท, พระบรมมหาราชวัง, พระบรมฉายาลักษณ์, พระบรมราชโองการ
  • “พระราช” ใช้กับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, สมเด็จพระบรมราชินีและอุปราช
    เช่น พระราชหัตถเลขา, พระราชเสาวนีย์, พระราชดำริ
  • “พระ” ใช้นำหน้าคำที่เรียกอวัยวะ,เครื่องใช้ หรือคำสามัญ (บางคำ) ที่ไม่มีราชาศัพท์ใช้
    เช่น พระพักตร์, พระเศียร, พระบาท, พระเก้าอี้, พระมาลา, พระกระยาหาร

การใช้ถ้อยคำเพื่อแสดงความอาลัยถวายแด่ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช (ร.9)

  • สถิตอยู่ในใจตราบนิรันดร์ น้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นอันหาที่สุดมิได้
    ข้าพระพุทธเจ้า ………………………
  • เสด็จสู่สวรรคาลัย ผองผสกนิกรชาวไทยน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณตราบนิจนิรันดร์
    ข้าพระพุทธเจ้า …………………….
  • ปวงพสกนิกรชาวไทยน้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณตราบนิจนิรันดร์
    ข้าพระพุทธเจ้า …………………….
  • ปวงประชาสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นอันหาที่สุดมิได้
    ข้าพระพุทธเจ้า …………………….
  • เสด็จสู่ฟากฟ้าสุราลัย พระมหากรุณาธิคุณจารึกในใจไทยชั่วกาล
    ข้าพระพุทธเจ้า ……………………
  • สถิตในดวงใจตราบนิจนิรันดร์ น้อมศิระกราน กราบแทบพระยุคลบาท ด้วยสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นอันหาที่สุดมิได้
    ข้าพระพุทธเจ้า …………………………
  • พระผู้เสด็จสู่สวรรคาลัย น้อมสำนึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นอันหาที่สุดมิได้
    ข้าพระพุทธเจ้า ………………………

**หลังคำว่า ข้าพระพุทธเจ้า ให้ระบุชื่อบุคคล คณะบุคคล และหน่วยงาน

คำศัพท์หมวดต่างๆ

1.หมวดร่างกาย

พระหทัย,พระกมล (หัวใจ) พระเนตร (ดวงตา) พระกร (ปลายแขน) พระชานุ (เข่า)
พระอุระ,พระทรวง (อก) พระนาสิก,พระนาสk (จมูก) พระทนต์ (ฟัน) พระชงฆ์ (แข้ง)
พระอุทร (ท้อง) พระปราง (แก้ม) พระกัประ,พระกะโประ (ข้อศอก) หลังพระชงฆ์ (น่อง)
พระนาภี (สะดือ) พระโอษฐ์ (ปาก) พระกัจฉะ (รักแร้) พระบาท (เท้า)
พระกฤษฎี,บั้นพระองค์ (สะเอว) ต้นพระหนุ (ขากรรไกร) พระหัตถ์ (มือ) ข้อพระบาท (ข้อเท้า)
พระปรัศว์ (สีข้าง) พระกรรณ (หู) พระปฤษฏางค์,พระขนอง (หลัง) พระปราษณี,ส้นพระบาท (ส้นเท้า)
พระผาสุกะ (ซี่โครง) พระพักตร์ (ใบหน้า) พระโสณี (ตะโพก) พระฉวี (ผิวหนัง)
พระเศียร (ศีรษะ) พระศอ (คอ) พระที่นั่ง (ก้น) พระโลมา (ขน)
พระนลาฏ (หน้าผาก) พระรากขวัญ (ไหปลาร้า) พระอูรุ (ต้นขา) พระมัสสุ (หนวด)
พระขนง (คิ้ว) พระอังสกุฏ (จะงอยบ่า) พระเพลา (หน้าตัก) พระกฤษฎี,บั้นพระเอว (เอว)

2.หมวดเครือญาติ

พระอัยกา (ปู่,ตา) พระเชษฐา (พี่ชาย) พระอัยยิกา,พระอัยกี (ย่า,ยาย) พระราชธิดา,พระธิดา (ลูกสาว)
พระปิตุลา (ลุง,อา) พระนัดดา (หลาน) พระมาตุจฉา (ป้า,น้า) พระปนัดดา (เหลน)
พระชนก,พระบิดา (พ่อ) พระชามาดา (ลูกเขย) พระชนนี,พระมารดา (แม่) พระสุณิสา (ลูกสะใภ้)

3.หมวดข้าวของเครื่องใช้และอาหาร

พระโอสถ (ยา) พระกุณฑล (ตุ้มหู) พระทวาร (ประตู)
พระฉาย (กระจก) พระบรรจถรณ์ (ฟูก) ผ้าคลุมบรรทม (ผ้าห่มนอน)
ฉลองพระเนตร (แว่นตา) พระสุธารส (น้ำ) พระสุคนธ์ (น้ำหอม)
พระธำมรงค์ (แหวน) พระบัญชร (หน้าต่าง) พระแท่นบรรทม (เตียงนอน)
พระภูษาทรง (ผ้านุ่ง) น้ำจัณฑ์ (เหล้า) พระกระยาหาร (ข้าว)
พระสาง (หวี) พระมาลา (หมวก) พระกลด (ร่ม)
พระแสง (อาวุธ) พระวิสูตร (มุ้ง) ผ้าซับพระพักตร์ (ผ้าเช็ดหน้า)
เครื่องเสวย (ของกิน) พระศรี (หมาก) พระกระยาหารต้ม (ข้าวต้ม)

4.คำสรรพนาม

บุรุษที่ 1 (สรรพนามแทนตัวผู้พูดเอง)

สรรพนาม ฐานะผู้พูด ฐานะผู้ฟัง
ข้าพระพุทธเจ้า บุคคลทั่วไป พระมหากษัตริย์,เจ้านายชั้นสูง
เกล้ากระหม่อมฉัน บุคคลทั่วไป(หญิง) เจ้านายชั้นรองลงมา
เกล้ากระหม่อม บุคคลทั่วไป(ชาย) เจ้านายชั้นรองลงมา

บุรุษที่ 2 (สรรพนามแทนตัวผู้ฟัง)

สรรพนาม ฐานะผู้พูด ฐานะผู้ฟัง
ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท เจ้านายหรือบุคคลทั่วไป พระมหากษัตริย์,พระบรมราชินีนาถ
ใต้ฝ่าละอองพระบาท เจ้านายหรือบุคคลทั่วไป พระบรมโอรสาธิราช,พระบรมราชกุมารี
ใต้ฝ่าพระบาท เจ้านายหรือบุคคลทั่วไป เจ้านายชั้นสูง
ฝ่าพระบาท เจ้านายที่เสมอกันเหรือผู้น้อย เจ้านายชั้นหม่อมเจ้าถึงพระเจ้าวรวงศ์เธอ

บุรุษที่ 3 (สรรพนามแทนผู้ถูกกล่าวถึง)

สรรพนาม ฐานะผู้พูด ฐานะผู้ฟัง
พระองค์ บุคคลทั่วไป พระมหากษัตริย์,เจ้านายชั้นสูง
ท่าน บุคคลทั่วไป เจ้านาย

ขอบคุณข้อมูลส่วนหนึ่งจาก : สำนักงานราชบัณฑิตยสภา | Office of the Royal Society